Ελισάβετ Μπαρμπαλιού¹                            Νικόλαος Ταβόπουλος²

Γρηγορία – Μαρία Ριζεάκου³                            Βασιλική Ανδριόλα⁴

Περίληψη

Ως θεραπευτές διακρίνουμε ξεκάθαρα το γεγονός ότι οι εποχές που διανύουμε δοκιμάζουν βαθιά την ίδια την έννοια της συντροφικότητας και την ανάγκη όλων μας για μια ουσιαστική σύνδεση. Η ανάδυση της δοκιμασίας των σχέσεων που προκύπτει καθημερινά δεν είναι αποτέλεσμα ωστόσο της στιγμής, αλλά προβάλλει σε μια εποχή διαρκών και έντονων μετασχηματισμών, όπως αυτή που διανύουμε, μέσα από τη σύγκρουση του παραδοσιακού με το προοδευτικό και το καινούργιο, σε ολόκληρο το φάσμα της ανθρώπινης ύπαρξης. Είναι δηλαδή μια διαγενεακή, εσωτερική σύγκρουση, όχι μόνο ιδεολογική, αλλά ενδοψυχική και βιωματική, που σχηματοποιεί τα πέπλα πίσω από τα οποία βρίσκεται κρυμμένη η αθέατη πλευρά των σχέσεων του ζευγαριού. Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι η διερεύνηση: α) των βασικών κριτηρίων επιλογής συντρόφου, β) των εσωτερικών προτύπων συντροφικότητας και των τρόπων με τους οποίους η οικογένεια καταγωγής, καθώς και οι έμφυλες και διαγενεακές διαφοροποιήσεις επηρεάζουν τις ερωτικές/συντροφικές σχέσεις των ενηλίκων στην ελληνική κοινωνία, γ) της διαφοροποίησης των φύλων, των γενεών και των άλλων ερευνητικών υποσυνόλων ως προς την αντίληψη των θεσμών και του μέλλοντος των ερωτικών/συντροφικών σχέσεων, δ) των προοπτικών που χαράσσει η ψυχοθεραπευτική εμπειρία για έναν λειτουργικότερο και πλέον ισότιμο μετασχηματισμό των ερωτικών/συντροφικών σχέσεων. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η πλειονότητα των συμμετεχόντων βρίσκεται σε κάποια μορφή σταθερής σχέσης, ενώ περίπου το ένα τρίτο επιλέγει μορφές σχέσης που διατηρούν μια αυξημένη απόσταση. Ως βασικά κριτήρια επιλογής συντρόφου προτάσσονται η επικοινωνία, οι ηθικές αξίες, η συναισθηματική ωριμότητα, η ενσυναίσθηση και η πνευματική/νοητική συμβατότητα, με εμφανείς διαφοροποιήσεις ως προς την εμφάνιση, την οικονομική σταθερότητα και την επιθυμία για οικογένεια μεταξύ των φύλων και των γενεών. Η ψυχοθεραπευτική εμπειρία συνδέεται με αυξημένη επίγνωση της επίδρασης των γονεϊκών σχέσεων στις συντροφικές επιλογές αλλά και με μια πιο κριτική στάση απέναντι στον θεσμό του γάμου. Παρά τις εντάσεις και τις αμφιθυμίες, η ερωτική/συντροφική σχέση αναδύεται ως κεντρικός άξονας νοήματος για όλες τις υποομάδες, ωστόσο οι νεότερες γενιές ταλαντεύονται ανάμεσα σε υψηλές προσδοκίες από τις σχέσεις και σε φόβους ενός σχεσιακού αδιεξόδου. Τέλος, συζητούνται οι συνέπειες των ευρημάτων για την κλινική πρακτική και η ανάγκη περαιτέρω ερευνών με πιο αντιπροσωπευτικά και ισορροπημένα ως προς το φύλο δείγματα.

Λέξεις-κλειδιά: οικογένεια καταγωγής, εσωτερικά πρότυπα, γενιές, συντροφικότητα, ερωτικές σχέσεις, ψυχοθεραπεία.

Μεθοδολογία

Σχεδιασμός της μελέτης:

Η παρούσα έρευνα έχει συγχρονικό/στατικό, μεικτό (ποσοτικό και ποιοτικό) και διερευνητικό χαρακτήρα. Στο παρόν κείμενο παρουσιάζονται τα πρώτα ποσοτικά ευρήματα, ενώ η ποιοτική επεξεργασία των ανοιχτών απαντήσεων βρίσκεται σε εξέλιξη και θα αποτελέσει αντικείμενο ξεχωριστής παρουσίασης.

Στόχος της είναι η αποτύπωση των αντιλήψεων, των κριτηρίων και των συναισθηματικών μοτίβων που αφορούν τις ερωτικές/συντροφικές σχέσεις καθώς και η διερεύνηση πιθανών συσχετίσεων με τα πρότυπα της οικογένειας καταγωγής, τις έμφυλες και διαγενεακές διαφοροποιήσεις και την εμπειρία της ψυχοθεραπείας.

Συμμετέχοντες:

Στην έρευνα συμμετείχαν 577 ενήλικες (≥ 18 ετών).

Βασικά χαρακτηριστικά του δείγματος:

• Φύλο: Το δείγμα είναι κατά κύριο λόγο γυναικείο (περίπου 89% γυναίκες).
• Ηλικία / Γενιές: Οι συμμετέχοντες κατηγοριοποιήθηκαν σε γενιές με βάση τη διεθνή βιβλιογραφία:
  • Gen Z (έτη γέννησης 1997–2012, για την παρούσα έρευνα ηλικίες 18–28),
  • Millennials (1981–1996, 29–44 ετών),
  • Gen X (1965–1980, 45–60 ετών),
  • Boomers (1946–1964, 61–79 ετών).

Για στατιστικούς λόγους, οι Gen X και Boomers συνεξετάζονται ως ενιαίο υποσύνολο.

• Εκπαίδευση: Το μορφωτικό επίπεδο του δείγματος είναι υψηλό, με το 49% περίπου να είναι κάτοχοι μεταπτυχιακού/διδακτορικού, ενώ το υπόλοιπο κατανέμεται σε αποφοίτους ΑΕΙ και μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
• Ψυχοθεραπεία: Σημαντικό μέρος των συμμετεχόντων έχει κάνει κάποια στιγμή στη ζωή του ψυχοθεραπεία· η αναλογία αυτή είναι υψηλότερη σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό, γεγονός που επηρεάζει το προφίλ του δείγματος.

Διαδικασία δειγματοληψίας:

Ακολουθήθηκε μη τυχαία δειγματοληψία που βασίστηκε σε:

1. Στοχευμένες λίστες επαφών (π.χ. κύκλος επαγγελματικών και επιστημονικών συνεργατών, δίκτυο του Κέντρου Συστημικής Ψυχοθεραπείας και Έρευνας – ΚΕ.ΣΥ.Ψ.Ε. και συνεργαζόμενων φορέων).
2. Διανομή μέσω Facebook, όπου το ερωτηματολόγιο διακινήθηκε με αναρτήσεις και κοινοποιήσεις.
3. Προωθήσεις τρίτων προσώπων.

Η συμμετοχή ήταν εθελοντική, ανώνυμη και βασίστηκε στην αυτοεπιλογή (self-selection). Δεν εφαρμόστηκε διαδικασία στάθμισης ή ελέγχου αντιπροσωπευτικότητας ως προς τον γενικό ελληνικό πληθυσμό.

Ειδικά για τη διάχυση μέσω Facebook:

• Δεν είναι γνωστοί οι αλγόριθμοι με τους οποίους η πλατφόρμα προέβαλε την ανάρτηση σε χρήστες· επομένως δεν υπάρχει έλεγχος επί του τρόπου με τον οποίο το ερωτηματολόγιο «έφτασε» σε διαφορετικές δημογραφικές/ψυχογραφικές ομάδες.
• Επιπλέον, η χρήση Facebook αφορά υποσύνολο του ελληνικού πληθυσμού, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά: χρήστες internet και social media, με άγνωστη ακριβή δημογραφική και ψυχογραφική κατανομή σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό.

Λόγω όλων των παραπάνω, το δείγμα είναι δείγμα ευκολίας (convenience sample), με σαφή μεροληψία υπέρ:

• των γυναικών,
• των ατόμων υψηλότερου μορφωτικού επιπέδου,
• των ατόμων που έχουν ήδη επαφή ή μεγαλύτερη εξοικείωση με την ψυχοθεραπεία,
• των ενεργών χρηστών διαδικτύου και social media.

Συνεπώς, τα αποτελέσματα της έρευνας δεν μπορούν να αναχθούν ή να γενικευθούν στον γενικό ελληνικό πληθυσμό και πρέπει να διαβάζονται ως διερευνητικά, ενδεικτικά τάσεων σε ένα συγκεκριμένο, ειδικού προφίλ, δείγμα.

Ερευνητικό εργαλείο:

Χρησιμοποιήθηκε δομημένο, ανώνυμο, διαδικτυακό ερωτηματολόγιο, ειδικά σχεδιασμένο για τους σκοπούς της έρευνας. Το ερωτηματολόγιο περιελάμβανε:

Διαδικασία συλλογής δεδομένων:

Το ερωτηματολόγιο διακινήθηκε ηλεκτρονικά, μέσω συνδέσμου, σε:

• λίστες επαφών και δικτύων που σχετίζονται με το ΚΕ.ΣΥ.Ψ.Ε.,
• αναρτήσεις και κοινοποιήσεις στο Facebook.

Η συμμετοχή ήταν ανώνυμη και δεν συλλέχθηκαν στοιχεία ταυτοποίησης. Οι συμμετέχοντες ενημερώθηκαν συνοπτικά για τον σκοπό της έρευνας, τη χρήση των δεδομένων αποκλειστικά για ερευνητικούς σκοπούς και τη δυνατότητα αποχώρησης ανά πάσα στιγμή χωρίς καμία συνέπεια. Η συμπλήρωση του ερωτηματολογίου θεωρήθηκε ως παροχή ενημερωμένης συναίνεσης.

Στατιστική ανάλυση:

Πραγματοποιήθηκε περιγραφική στατιστική ανάλυση (συχνότητες, ποσοστά, βασικοί δείκτες τάσης και διασποράς) για το σύνολο του δείγματος και για τις βασικές υποομάδες (φύλο, γενιές, μορφωτικό επίπεδο, οικογενειακή κατάσταση γονέων, σχέση με την ψυχοθεραπεία).

Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν διερευνητικές συγκρίσεις μεταξύ υποομάδων (π.χ. διαφοροποιήσεις στα κριτήρια επιλογής συντρόφου, στις συναισθηματικές τοποθετήσεις, στη στάση απέναντι στον γάμο κ.ά.), με στόχο την ανάδειξη τάσεων και σχέσεων που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης. Λόγω της φύσης και των περιορισμών του δείγματος, τα ευρήματα ερμηνεύονται πρωτίστως ως ενδεικτικά μοτίβων και όχι ως βάση για ασφαλείς στατιστικές γενικεύσεις στον πληθυσμό.

Αποτελέσματα

Σχεσιακή Κατάσταση Αποκριθέντων:

Το 74% του δείγματος της έρευνας δηλώνει ότι αυτή τη στιγμή διατηρεί κάποια ερωτική/συντροφική σχέση, αντίθετα 1 στους 4 ερωτηθέντες δεν διατηρεί ερωτική/συντροφική σχέση αυτή την εποχή ή δεν είχε ερωτική/συντροφική σχέση την τελευταία 3ετία.

Η πλειοψηφία μάλιστα όσων δηλώνουν ότι διατηρούν σχέση βρίσκεται σε κάποιο είδος σταθερής σχέσης. Αναλυτικά, γάμο δηλώνει το 29,7%. Σχέση συμβίωσης χωρίς γάμο το 26,9%. Σταθερή σχέση χωρίς συμβίωση το 34%. Το 9% έχει συνάψει Σύμφωνο συμβίωσης. Το 3,5% του δείγματος είναι σε ελεύθερη σχέση, ενώ διάφορους, άλλους τύπους σχέσης (μεταξύ των οποίων αρραβώνας, σχέση εξ αποστάσεως, αποκλειστικό situationship, φίλοι μετά προνομίων, πολυερωτική σχέση κ.ά.) χωρίς στατιστικό ενδιαφέρον, που μένει να αξιολογηθούν ποιοτικά, δηλώνει συνολικά το 3,8%.

Σχόλιο: Συνολικά, δηλαδή, ένα 37,5% του δείγματος επιλέγει έναν τύπο σχέσης, ο οποίος συντηρεί μια κάποια απόσταση μεταξύ του ζευγαριού, πράγμα που δεν συνέβαινε τα προηγούμενα χρόνια. Ίσως αποτελεί μια εξωτερίκευση της διαχρονικής, απόστασης μεταξύ των φύλων και παράλληλα ένα μέτρο ασφαλείας προς αποφυγή της επανάληψης των παρελθοντικών μοτίβων σύνδεσης του ζευγαριού, με την απόσταση να κυριαρχεί ενδοψυχικά.

Το 47%, όσων δεν έχουν σχέση αυτή την εποχή, δηλώνει πως είτε είχε πριν από περισσότερα από 3 χρόνια (32%) ή δεν είχε ποτέ ερωτική/συντροφική σχέση (15%).

Οικογενειακή Κατάσταση του Γονεϊκού Ζευγαριού των Συμμετεχόντων:

Το 93% των γονέων της υποομάδας του δείγματος Gen X & Boomers, παρέμειναν στον γάμο τους. Ποσοστό σαφώς υψηλότερο από τις άλλες υποομάδες. Αντίστοιχα το ποσοστό των διαζυγίων του γονεϊκού ζευγαριού διακρίνεται μεγαλύτερο στις γενιές των Millennials και των Gen Z.

Σχόλιο: Σαφής αύξηση των διαζυγίων, 18 – 20 μονάδες, στην οικογένεια καταγωγής των συμμετεχόντων, όσο προχωρούν οι γενιές.

Επί οριακής δε βάσης ανάλυσης, 30 ατόμων, στην υποομάδα που δηλώνει ότι αυτή την εποχή έχει ελεύθερη σχέση, το ποσοστό των χωρισμένων γονέων είναι υψηλότερο σε σχέση με τις υπόλοιπες κατηγορίες σχέσεων που δηλώνονται στην έρευνα.

Σχόλιο: Άραγε πόσο συσχετίζεται το γονεϊκό μοντέλο σχέσης, ορισμένων εξ αυτών, με την ανασφάλειά τους να εμπιστευτούν έναν πιο δεσμευτικό τύπο σχέσης;

Σχέση δείγματος με την ψυχοθεραπεία:

Το κοινό που απάντησε στην έρευνα είναι κατά κύριο λόγο άνθρωποι που έχουν κάνει κάποια στιγμή στη ζωή τους ψυχοθεραπεία. Οι γυναίκες δηλώνουν σε μεγαλύτερο ποσοστό ότι έχουν κάνει ψυχοθεραπεία (76%) έναντι των ανδρών (61%).

Διαφαίνεται στο δείγμα μας πως, όσο ανεβαίνει το επίπεδο εκπαίδευσης, τόσο αυξάνεται το ποσοστό όσων έχουν κάνει ψυχοθεραπεία (78% στους κατόχους μεταπτυχιακού, σε σύγκριση με το 64% όσων έχουν φοιτήσει έως τη μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση)

Το μέρος του δείγματος που δηλώνει ότι ο τρόπος που σχετίστηκαν/σχετίζονται οι γονείς τους μεταξύ τους επηρέασε τις συντροφικές τους σχέσεις έχει κάνει ψυχοθεραπεία σε μεγαλύτερο βαθμό, από το μέρος του δείγματος που δεν είναι σίγουροι και από το μέρος του δείγματος που δηλώνει ότι ο τρόπος του σχετίζεσθαι των γονιών τους δεν επηρέασε τις δικές τους συντροφικές σχέσεις.

Το μέρος του δείγματος που δηλώνει ότι ο τρόπος που σχετίστηκαν/σχετίζονται οι ίδιοι με τους γονείς τους επηρέασε τις συντροφικές τους σχέσεις έχει κάνει ψυχοθεραπεία σε μεγαλύτερο βαθμό από όσους δεν είναι σίγουροι και από όσους δηλώνουν ότι ο τρόπος που σχετίστηκαν/σχετίζονται, οι ίδιοι, με τους γονείς τους δεν επηρέασε τις δικές τους συντροφικές σχέσεις.

Σχόλιο: Φαίνεται πώς όσοι έχουν κάνει ψυχοθεραπεία μπορούν να αντιληφθούν σε μεγαλύτερο βαθμό, τόσο ότι ο τρόπος που σχετίστηκαν/σχετίζονται οι γονείς τους, μεταξύ τους, όσο και ότι ο τρόπος που οι ίδιοι σχετίστηκαν/σχετίζονται με τους γονείς τους επηρεάζουν τη δική τους ζωή και τις συντροφικές/ερωτικές τους σχέσεις.

Κριτήρια Επιλογής Συντρόφου:

Σημαντικότητα παραμέτρων για την επιλογή συντρόφου:

Στο σύνολο του δείγματος οι σημαντικότερες παράμετροι για την επιλογή συντρόφου είναι η επικοινωνία, οι ηθικές αξίες, η συναισθηματική ωριμότητα, η ενσυναίσθηση, η πνευματική/νοητική συμβατότητα. Ακολουθούν το χιούμορ και τα κοινά ενδιαφέροντα.

Σχόλιο: Παρατηρείται σε συνειδητό, τουλάχιστον, επίπεδο, αλλά και στο φάσμα της επιθυμίας και της ανάγκης, για αυτό που μας λείπει, μία ανθρωποκεντρικότερη στροφή συνολικά.

Διαφοροποιήσεις:

Κριτήρια Επιλογής Συντρόφου και Γενιές:

Η οικονομική/επαγγελματική σταθερότητα και η κοινωνική θέση αποτελούν πιο σημαντικά κριτήρια για την επιλογή συντρόφου για τις γενιές X και Boomers σε σύγκριση με τις άλλες γενιές του δείγματος.

Η επιθυμία για οικογένεια συνιστά σε μεγαλύτερο βαθμό κριτήριο επιλογής συντρόφου για τους Millennials και σε μικρότερο για την Gen Z σε σχέση με τις άλλες ηλικιακές ομάδες του δείγματος.

Σχόλιο: Αναφορικά με την οικονομική/επαγγελματική σταθερότητα και την κοινωνική θέση, το φάσμα της ανατροφής παίζει σημαντικό ρόλο. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι, για παράδειγμα, οι boomers μεγαλωμένοι σε ένα μεταπολεμικό περιβάλλον οικονομικής αβεβαιότητας και ανασφάλειας θέλησαν να οικοδομήσουν συνθήκες προόδου και ευημερίας ως αντίδοτο. Παράλληλα, καίριο ρόλο για τη σχηματοποίηση αυτής της τάσης θεωρούμε πως διαδραματίζει η βεβαιωμένη οικονομική και επαγγελματική επίτευξη των μεγαλύτερων γενεών, σε αντίθεση με την εργασιακή και οικονομική αβεβαιότητα των νεότερων, που δεν έχουν ακόμα εξασφαλιστεί. Συνεπώς μέσα στον κύκλο των μεγαλύτερων η επίτευξη είναι «ορατή», σημαντική και κρίνεται αναλόγως, ενώ στις νεότερες γενιές, είτε απουσιάζει, είτε ακόμα και στηλιτεύεται, λόγω των τραυμάτων που άφησε ανεπεξέργαστα, πάνω στον «βωμό» της. Τραύματα που, ως εκ τούτου, έμελλε τελικά να συνειδητοποιηθούν και να ανοιχτούν από τις νεότερες γενιές, με αποτέλεσμα να τις ταλαιπωρούν.

Κριτήρια Επιλογής Συντρόφου και Φύλα:

Πέραν των ανθρωποκεντρικών στοιχείων που είναι ψηλά, σταθερά και για τα δύο φύλα, φαίνεται πως η εμφάνιση αποτελεί σημαντικότερο κριτήριο για τους άνδρες από ότι για τις γυναίκες του δείγματός μας, ενώ το χιούμορ και η οικονομική σταθερότητα είναι σημαντικότερα κριτήρια για τις γυναίκες του δείγματός μας. Παράλληλα, οι άνδρες εκφράζουν ότι η επιθυμία για οικογένεια αποτελεί ασθενέστερο κριτήριο από ότι για τις γυναίκες.

Σχόλιο: Με την εμφάνιση να προβάλει ως σημαντικότερο κριτήριο επιλογής για τους άνδρες φαίνεται ότι συντηρείται, παρά τους μετασχηματισμούς, ο στερεοτυπικός κανόνας ή ότι τουλάχιστον έχουν μεγαλύτερη ευκολία, οι άνδρες, να δηλώσουν ανοικτά την εμφάνιση ως κριτήριο επιλογής.Διαφαίνεται επίσης πως παρά τη χειραφέτηση η οικονομική σταθερότητα, που είναι χαρακτηριστικό του πατριάρχη άνδρα (του χορηγού και κουβαλητή), παραμένει σημαντική, ίσως διότι πλάι σε έναν τέτοιο σύντροφο οι γυναίκες βιώνουν την αναγκαία ασφάλεια για να προκύψει η δημιουργία μιας ασφαλούς οικογένειας, που για εκείνες παραμένει σημαντικότερο κριτήριο. Αντίθετα για τους άνδρες το κριτήριο είναι ασθενέστερο σε σημαντικότητα, γεγονός που ενδεχομένως καθρεφτίζει τον φόβο ανάληψης των οικιακών και οικογενειακών ευθυνών, που πιθανώς να σχετίζεται με την ανέκφραστή ασφυξία που, αρκετές φορές, βιώνουν στη σχέση με τη μητέρα τους. Όσο για το χιούμορ που για τις γυναίκες προβάλλει ως σημαντικότερο, αφ’ ενός αποτελεί δείκτη ευφυίας και άρα είναι περισσότερο πιθανό ένας άνδρας με χιούμορ να συμβάλλει στην οικονομική σταθερότητα, ενώ, επίσης, όντας το χιούμορ ένα είδος πνευματώδους και βαθύτερης επικοινωνίας πιθανώς να υποκρύπτει τη γυναικεία ανάγκη για έναν σύντροφο περισσότερο εκφραστικό, χαρακτηριστικό που, σε αρκετές περιπτώσεις, έλειπε από το πατρικό τους πρότυπο. Διεισδύοντας δε, λίγο παραπάνω, στις λεπτές διαφορές των ανθρωποκεντρικών κριτηρίων, θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι ενώ η «συναισθηματική ωριμότητα» είναι εξίσου κατανοητός όρος και για τα δύο φύλα, ο όρος ενσυναίσθηση, είναι περισσότερο ανοίκειος για τους άνδρες ακόμα, αφού συν τοις άλλοις υποκρύπτει και τη συναισθηματική επαφή τόσο με τον εαυτό, όσο και με τον άλλον, γεγονός που δυσκολεύει διαγενεακά περισσότερο τον ανδρικό πόλο. Τέλος οι ηθικές αξίες, ψηλά και για τους δύο, αφού υπονοούν έναν χρηστό σύντροφο, είναι ελαφρώς υψηλότερα στην αξιολογική κλίμακα για τις γυναίκες, ίσως γιατί ένας ηθικός σύντροφος θα τις διαφυλάξει από τις συντροφικές παραφωνίες της απιστίας, που στον πατριαρχικό κόσμο τις ταλαιπώρησαν αρκετά. Για τον άνδρα η ηθική – πιστή γυναίκα ταιριάζει με το αρχέτυπο της «Πηνελόπης» και τον κάνει να νοιώθει μεγαλύτερη, «παραδοσιακή» ασφάλεια, αφού ο φόβος της απιστίας της συντρόφου έχει, πλέον, εμφιλοχωρήσει και στον δικό τους συναισθηματικό κόσμο.

Κριτήρια Επιλογής Συντρόφου και Οικογενειακή Κατάσταση Γονεϊκού Ζευγαριού:

Αναμενόμενα, η επιθυμία για οικογένεια είναι λιγότερο σημαντικό κριτήριο στο μέρος του δείγματος των οποίων οι γονείς έχουν χωρίσει, ενώ δεν υπάρχει καμία ουσιαστική διαφοροποίηση στη σημαντικότητα των κριτηρίων επιλογής συντρόφου μεταξύ του μέρους του δείγματος που έχει κάνει ψυχοθεραπεία και εκείνου που δεν έχει κάνει.

Ομοιότητα Συντρόφου με τους Γονείς – Ομοιότητα με τη Μητέρα:

Η πλειοψηφία των συμμετεχόντων στο σύνολο του δείγματός μας – που καθορίζεται από τον γυναικείο παράγοντα – πιστεύει ότι ο/η σύντροφος τους δεν έχει κοινά σημεία με τη μητέρα τους.

3 στους 10 δηλώνουν κοινά σημεία του/της συντρόφου τους με τη μητέρα τους στις αξίες/αντιλήψεις.

Οι Γενιές:

Οι Gen Z πιστεύουν, λιγότερο από τις υπόλοιπες ηλικιακές ομάδες, ότι ο/η σύντροφός τους έχει κοινά σημεία με τη μητέρα τους.

Σχόλιο: Ίσως γιατί το ψυχολογικό τους αισθητήριο είναι ακόμα λιγότερο δουλεμένο.

Οι Millennials αναγνωρίζουν σε οριακά μεγαλύτερο βαθμό κοινά σημεία μεταξύ συντρόφου και μητέρας στον τρόπο έκφρασης των συναισθημάτων.

Σχόλιο: Γεγονός που σηματοδοτεί, θα λέγαμε, το συναισθηματικό άνοιγμα της γενιάς, καθώς είναι η πρώτη που περισσότερο, μαζικά και με συνέπεια, επεξεργάζεται τα ψυχικά της ελλείμματα και βάρη. Το εύρημα επαναλαμβάνεται και στις ομοιότητες με τον πατέρα και μάλιστα πιο έντονα, λόγω της πλειοψηφίας, θεωρούμε, των γυναικών στην έρευνα.

Οι Χ και Boomers αναγνωρίζουν αντίθετα σε μεγαλύτερο βαθμό κοινά σημεία του/της συντρόφου τους με τη μητέρα τους σε όλες τις παραμέτρους, με μεγαλύτερη μάλιστα ένταση στο «παραδοσιακό» πεδίο των αξιών και των αντιλήψεων.

Τα Φύλα:

Οι άνδρες πιστεύουν σε μεγαλύτερο βαθμό από ότι οι γυναίκες ότι η σύντροφός τους έχει κοινά σημεία με τη μητέρα τους στην προσωπικότητα και στις αξίες/αντιλήψεις.

Σχόλιο: θεωρούμε σχετικώς αναμενόμενο το εύρημα, αφού η σύντροφος καθρεφτίζεται πιο εύκολα στη μητέρα.

Το Εκπαιδευτικό Επίπεδο:

Επί του συνόλου του δείγματος, οι υψηλότερης εκπαίδευσης πιστεύουν σε μεγαλύτερο βαθμό ότι ο/η σύντροφός τους έχει κοινά σημεία με τη μητέρα τους στην προσωπικότητα και στις αξίες/αντιλήψεις καθώς και στον τρόπο έκφρασης των συναισθημάτων. Αντίθετα οι χαμηλότερης μόρφωσης εντοπίζουν λιγότερα κοινά σημεία σε όλες τις παραμέτρους, όντες σε παρόμοιο υψηλό, με τους άλλους, επίπεδο μόνο στο «παραδοσιακό» πεδίο των αξιών και των αντιλήψεων.

Η Ψυχοθεραπεία:

Οριακή διαφοροποίηση εντοπίζεται μεταξύ αυτών που έχουν και δεν έχουν κάνει ψυχοθεραπεία. Το μέρος του δείγματος που έχει κάνει ψυχοθεραπεία δηλώνει σε μεγαλύτερο βαθμό ομοιότητες μεταξύ συντρόφων και μητέρας, ιδίως στον τρόπο έκφρασης των συναισθημάτων, αλλά και στην προσωπικότητα.

Σχόλιο: Σημεία στα οποία εστιάζει και για τα οποία ευαισθητοποιεί δηλαδή η ψυχοθεραπευτική διαδικασία.

Ομοιότητα Συντρόφου με τους Γονείς – Ομοιότητα με τον Πατέρα:

Στο σύνολο του δείγματος η πλειοψηφία πιστεύει ότι ο/η σύντροφός τους δεν έχει κοινά σημεία με τον πατέρα, αλλά τα ποσοστά στη βαθμολογία 4 και 5 (που δηλώνουν την ομοιότητα σε μεγαλύτερο βαθμό) είναι για όλες τις παραμέτρους υψηλότερα για τον πατέρα από ότι ήταν για τις ομοιότητες με τη μητέρα.

Σχόλιο: Οι γυναίκες όμως αποτελούν τη συντριπτική πλειοψηφία των συμμετεχόντων, επομένως αυτή η κλίση προς την ομοιότητα με τον πατέρα είναι, θεωρούμε, σχετικώς αναμενόμενη, αφού ο σύντροφος καθρεφτίζεται πιο εύκολα στον πατέρα.

Οι Γενιές:

Οι Χ και Boomers αναγνωρίζουν σε μεγαλύτερο βαθμό κοινά σημεία μεταξύ συντρόφου και πατέρα στις αξίες και αντιλήψεις και στον τρόπο επίλυσης των συγκρούσεων από ότι οι υπόλοιπες γενιές.

Σχόλιο: Σε πιο παραδοσιακά πεδία δηλαδή της αρρενωπότητας.

Οι Millennials αναγνωρίζουν σε μεγαλύτερο βαθμό κοινά σημεία μεταξύ συντρόφου και πατέρα στον τρόπο έκφρασης των συναισθημάτων από ότι οι υπόλοιπες γενιές.

Σχόλιο: Γεγονός που σηματοδοτεί, θα λέγαμε, το συναισθηματικό άνοιγμα της γενιάς, καθώς είναι η πρώτη που περισσότερο, μαζικά και με συνέπεια, επεξεργάζεται τα ψυχικά της ελλείμματα και βάρη.

Τα Φύλα:

Οι γυναίκες του δείγματος αναγνωρίζουν σε μεγαλύτερο βαθμό από τους άνδρες κοινά σημεία του συντρόφου τους με τον πατέρα στην προσωπικότητα, στον τρόπο έκφρασης των συναισθημάτων και στον τρόπο επίλυσης των συγκρούσεων.

Οι άνδρες αντίθετα του δείγματος αναγνωρίζουν σε μεγαλύτερο βαθμό, από τις γυναίκες, κοινά σημεία της συντρόφου με τον πατέρα σε αξίες/αντιλήψεις, στο πεδίο της παράδοσης δηλαδή, με τις γυναίκες ωστόσο να μην υπολείπονται σημαντικά.

Το Εκπαιδευτικό Επίπεδο:

Το μέρος του δείγματος που έχει χαμηλότερο εκπαιδευτικό επίπεδο εντοπίζει σε μικρότερο βαθμό ομοιότητες με τον πατέρα στην προσωπικότητα, στις αξίες/αντιλήψεις, στον τρόπο έκφρασης των συναισθημάτων, στα ανθρωποκεντρικότερα δηλαδή στοιχεία, ενώ σε μεγαλύτερο βαθμό, από όλα τα υπόλοιπα υποσύνολα, στον τρόπο επίλυσης των συγκρούσεων.

Σχόλιο: Με γνώμονα και το γεγονός της πλειοψηφίας των γυναικών, ίσως υπονοείται ένα εντονότερο και συγκρουσιακότερο σχεσιακό περιβάλλον στους έχοντες χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο.

Η Ψυχοθεραπεία:

Καμιά διαφοροποίηση μεταξύ του μέρους του δείγματος που έχει κάνει ψυχοθεραπεία και αυτού που δεν έχει κάνει ψυχοθεραπεία.

Σχόλιο: Ίσως γιατί με ένα σύνολο δείγματος που καθορίζεται από γυναίκες απαιτείται περισσότερος χρόνος για τη συναισθηματική αποκωδικοποίηση και αποκαθήλωση του πατέρα.

Συναισθηματικές Εκδηλώσεις

Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να αξιολογήσουν το επίπεδο συμφωνίας τους με τις παρακάτω απόψεις:

• «Ανησυχώ συχνά ότι ο/η σύντροφός μου δεν με αγαπά πραγματικά».
• «Γενικά στις σχέσεις μου φοβάμαι ότι ο/η σύντροφός μου θα με εγκαταλείψει».
• «Δεν αισθάνομαι άνετα να εξαρτώμαι από άλλους ανθρώπους».
• «Αισθάνομαι άβολα όταν κάποιος είναι πολύ κοντά μου συναισθηματικά».
• «Μου είναι εύκολο να είμαι συναισθηματικά κοντά με τον/την σύντροφό μου».
• «Μου αρέσει να βασίζομαι στον/στη σύντροφό μου και να βασίζεται και αυτός/αυτή σε εμένα».

Οι Γενιές:

Το σύνολο των Γενεών, που αποτελούν υποσύνολα του συνόλου του δείγματος, συμφωνούν σε ένα ποσοστό 70% περίπου ότι:

1. «Δεν αισθάνομαι άνετα να εξαρτώμαι από άλλους ανθρώπους».
2. «Μου είναι εύκολο να είμαι συναισθηματικά κοντά με τον/την σύντροφό μου».
3. «Μου αρέσει να βασίζομαι στον/στη σύντροφό μου και να βασίζεται και αυτός/αυτή σε εμένα».

Για το υποσύνολο της Gen Z είναι ελαφρώς λιγότερο εύκολο να είναι συναισθηματικά κοντά με τον/την σύντροφό της (62% έναντι 71% έναντι των άλλων γενεών του δείγματος), ενώ τοποθετείται κατά τι περισσότερο σύμφωνη με την τοποθέτηση: «Μου αρέσει να βασίζομαι στον/στη σύντροφό μου και να βασίζεται και αυτός/αυτή σε εμένα». (74% έναντι 70% των υπολοίπων).

Η Gen Z αλλά και οι Millennials του δείγματος δηλώνουν σε μεγαλύτερο βαθμό ότι γενικά στις σχέσεις τους φοβούνται ότι ο/η σύντροφος θα τους εγκαταλείψει, με την Gen Z να έχει την πρωτιά. Γενιά (Gen Z) που επίσης ανησυχεί σε μεγαλύτερο βαθμό από τις άλλες ότι ο/η σύντροφος του/της δεν τους αγαπά πραγματικά.

Οι Χ και οι Boomers δηλώνουν σε μικρότερο βαθμό από όλα τα επιμέρους υποσύνολα της έρευνας ότι «νιώθουν άβολα όταν κάποιος είναι πολύ κοντά τους συναισθηματικά» και «ότι φοβούνται ότι ο σύντροφός τους θα τους εγκαταλείψει».

Τα Φύλα:

Οι άνδρες του δείγματος δηλώνουν σε μεγαλύτερο βαθμό από ότι οι γυναίκες ότι τους «είναι εύκολο να είναι κοντά συναισθηματικά με τον/την σύντροφό τους» και ότι «τους αρέσει να βασίζονται στον/στην σύντροφό τους και αυτός/αυτή να βασίζεται σε αυτούς».

Σχόλιο: Γεγονός που ίσως υποκρύπτει αφ’ ενός την σε μεγαλύτερο βαθμό εξαρτητική τάση των ανδρών προς τον γυναικείο πόλο, που συνδέεται συνήθως με τη σχέση με τη μητέρα τους. Η αίσθηση ενδυναμώνεται αν συνδυαστεί με το χαμηλότερο ποσοστό που, σε σχέση με τις γυναίκες, παρουσιάζουν στη δήλωση «δεν αισθάνομαι άνετα να εξαρτώμαι από άλλους ανθρώπους».

Οι γυναίκες του δείγματος ανησυχούν σε μεγαλύτερο βαθμό από τους άνδρες ότι «ο/η σύντροφός τους δεν τις αγαπά πραγματικά» και ότι γενικά φοβούνται ότι «ο/η σύντροφός τους θα τις εγκαταλείψει».

Σχόλιο: Ένας συνδυασμός που αποτελεί διαγενεακό γυναικείο φόβο εξαιτίας των παραδοσιακών ρόλων των φύλων, με τους άνδρες έξω από την εστία και λιγότερο συναισθηματικά εκδηλωτικούς.

Παράλληλα οι γυναίκες σε μεγαλύτερο βαθμό από τους άνδρες δηλώνουν ότι «δεν αισθάνονται άνετα να εξαρτώνται από άλλους ανθρώπους» και σε ελαφρώς μεγαλύτερο βαθμό ότι αισθάνονται «άβολα όταν κάποιος είναι πολύ κοντά τους συναισθηματικά».

Σχόλιο: Εν προκειμένω, φαίνεται ο συνδυασμός αυτός να απηχεί, κατά την άποψή μας, τον φόβο ελέγχου από τους άνδρες, που ακόμα ενδοψυχικά συντηρείται, σε έναν βαθμό, και τις ώθησε να επιδιώξουν, με τα κινήματα και τα πτυχία τους, την ανεξαρτησία, ώστε να μη βρεθούν ξανά υπό έλεγχο και συναισθηματικά απομυζημένες.

Το Εκπαιδευτικό Επίπεδο:

Oι χαμηλότερης εκπαίδευσης συμμετέχοντες/ουσες στην έρευνα τείνουν να συμφωνούν λιγότερο με το σύνολο των απόψεων έναντι του Μέσου Όρου (ΜΟ) και ιδιαίτερα με τη δήλωση: «Δεν αισθάνομαι άνετα να εξαρτώμαι από άλλους ανθρώπους».

Σχόλιο: Ενδεχομένως τους απασχολούν λιγότερο αυτά τα ζητήματα συνειδητά, ενώ ιδιαίτερα για την εξάρτηση από τους άλλους είναι κάτι που δεν τους κάνει εντύπωση και δεν το φοβούνται, στον ίδιο βαθμό, λόγω των λιγότερων πνευματικών πόρων και της ενδεχόμενης παράλληλα μικρότερης πίστης στον εαυτό τους.

Οικογενειακή Κατάσταση Γονεϊκού Ζευγαριού:

Εκείνοι από το δείγμα των οποίων οι γονείς έχουν ή είχαν χωρίσει, γενικά στις σχέσεις τους, φοβούνται περισσότερο ότι «ο/η σύντροφός τους θα τους εγκαταλείψει» με διαφορά 6 ποσοστιαίων μονάδων (39% έναντι 29%), ενώ τους «αρέσει να βασίζονται στον/στην σύντροφό τους και εκείνος/η να βασίζεται σε αυτούς» περισσότερο από ότι εκείνο το μέρος του δείγματος των οποίων οι γονείς έχουν ή είχαν μείνει, όσο ζούσαν, μαζί.

Σχόλιο: Φόβος αναβίωσης ενδεχομένως της οικογενειακής συνθήκης με τη συναισθηματική εξάρτηση να λειτουργεί πιθανώς σαν αντίδοτο προς τον φόβο.

Αντίθετα εκείνοι των οποίων οι γονείς έχουν ή είχαν μείνει, όσο ζούσαν, μαζί:
«Δεν αισθάνονται άνετα να εξαρτώνται από τους άλλους» σε βαθμό μεγαλύτερο από εκείνους που οι γονείς τους έχουν ή είχαν χωρίσει.

Η Ψυχοθεραπεία:

Διαφορές ανάμεσα στους έχοντες και μη έχοντες κάνει ψυχοθεραπεία εντοπίζονται για τις τοποθετήσεις: «Αισθάνομαι άβολα όταν κάποιος είναι κοντά μου συναισθηματικά» και «φοβάμαι ότι ο σύντροφός μου θα με εγκαταλείψει». Με τους έχοντες, από το δείγμα, κάνει ψυχοθεραπεία να συμφωνούν περισσότερο με αυτές τις τοποθετήσεις απ’ όσους δεν έχουν κάνει ποτέ ψυχοθεραπεία.

Σχόλιο: Αυτό θα μπορούσε να προκύπτει, αφ’ ενός διότι είναι πιθανώς θέματα που τους οδήγησαν στη θεραπεία και τα έχουν συνειδητοποιήσει και αφ’ ετέρου επειδή γνωρίζουν πιο συνειδητά τις προκλήσεις των συντροφικών σχέσεων.

Το Παρόν και το Μέλλον των Συντροφικών Σχέσεων

Στάση απέναντι στον Θεσμό του Γάμου:

Στο σύνολο του δείγματος η στάση απέναντι στον γάμο είναι ουδέτερη (43%), ενώ θετική στάση έχει το 35% του δείγματος και αρνητική το 21%.

Οι Gen X και Boomers είναι πιο θετικοί απέναντι στον γάμο.

Καμία διαφοροποίηση στη στάση απέναντι στο γάμο μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Το μέρος του δείγματος που έχει χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης τείνει να έχει πιο θετική στάση για τον γάμο (οριακή διαφορά).

Η στάση δε των αποκριθέντων απέναντι στον γάμο είναι, εν γένει, ουδέτερη, ανεξάρτητα από τον τύπο σχέσης που διατηρούν. Εξαίρεση αποτελεί το μέρος του δείγματος που έχει ήδη παντρευτεί ή συνάψει σύμφωνο συμβίωσης που στέκεται, εν σχέσει με τα άλλα υποσύνολα, περισσότερο θετικά διακείμενο απέναντι στον θεσμό, με το 54% να έχει θετική γνώμη.

Λιγότερο θετική στάση απέναντι στον γάμο έχει το μέρος του δείγματος που δηλώνει ότι οι γονείς τους έχουν ή είχαν χωρίσει σε σύγκριση με αυτό που δηλώνει ότι η γονείς του είναι ή ήταν, όσο ζούσαν, μαζί.

Σχόλιο: Γεγονός σχετικά αναμενόμενο, αν συνυπολογίσουμε ότι το τραύμα του γονεϊκού χωρισμού, εσωτερικευμένο, επιβαρύνει την αντίληψή τους για τον θεσμό του γάμου.

Τα μέρη του δείγματος που θεωρούν, τόσο ότι ο τρόπος που σχετίζονται/σχετίστηκαν οι γονείς τους μεταξύ τους, όσο και ότι ο τρόπος που σχετίζονται/σχετίστηκαν, οι ίδιοι, με τους γονείς τους δεν επηρέασε τις σχέσεις τους, δηλώνουν πιο θετική στάση απέναντι στον γάμο.

Το μέρος του δείγματος που δηλώνει ότι δεν έχει κάνει ψυχοθεραπεία τείνει να έχει πιο θετική στάση απέναντι στον γάμο.

Σχόλιο: Θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι οι έχοντες κάνει ψυχοθεραπεία είναι πιο υποψιασμένοι και άρα πιο επιφυλακτικοί απέναντι στις προκλήσεις που επιφυλάσσει ο γάμος.

Σκέψεις και Δηλώσεις για τον Θεσμό του Γάμου:

Επί του συνόλου του δείγματός μας θετικές δηλώσεις για τον γάμο καταγράφει το 36% των αποκριθέντων. Συγκεκριμένα, το 34% θεωρεί πως ο γάμος αποτελεί σημαντικό θεσμό για τη συντροφικότητα και τη συνδημιουργία του ζευγαριού, ενώ μόλις ένα 2% εκλαμβάνει τον γάμο ως τον προορισμό του ανθρώπου.

Αδιάφορο προς τον γάμο, παρουσιάζεται το 23%, αφού δεν το αγγίζει ο θεσμός συναισθηματικά.

Ελαφρώς αυξημένη φαίνεται εδώ η αρνητική τοποθέτηση απέναντι στον γάμο αφού, έναντι του 21% του δείγματος που γενικά ως στάση τοποθετήθηκε αρνητικά απέναντι στον θεσμό, το 24% αποφαίνεται αρνητικά σε περιγραφικό επίπεδο (με το 16% να δηλώνει ότι θεωρεί τον γάμο ξεπερασμένο, παρωχημένο και το 8% να τον περιγράφει ως περιοριστικό και καταπιεστικό).

Το 15% εκφράζει ένα πλήθος διαφορετικών ποιοτικών απόψεων, ενώ το 3% δεν εκφέρει άποψη.

Σε επίπεδο γενεών, Χ και Boomers θεωρούν τον γάμο σημαντικό θεσμό για τη συντροφικότητα και τη συνδημιουργία του ζευγαριού σε σημαντικά μεγαλύτερο βαθμό από τις άλλες γενιές.

Από άποψη φύλου, οι άνδρες θεωρούν σε οριακά μεγαλύτερο βαθμό τον γάμο σημαντικό θεσμό για τη συντροφικότητα και τη συνδημιουργία του ζευγαριού.

Σχόλιο: Ίσως υποδηλώνεται, κατά κάποιον τρόπο, μέσα από αυτό, η ανάγκη των ανδρών να διατηρήσουν την παράδοση και μέσα από αυτήν ένα μέρος της υπό αμφισβήτηση, στην εποχή μας, ανδρικής παραδοσιακής ταυτότητας και δύναμης.

Τα χαμηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης θεωρούν τον γάμο σε μεγαλύτερο βαθμό σημαντικό θεσμό για τη συντροφικότητα και τη συνδημιουργία του ζευγαριού σε σχέση με τα υπόλοιπα υποσύνολα που ανήκουν σε υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο.

Σχόλιο: Θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι τα χαμηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης συντηρούν και δεν έχουν αμφισβητήσει στον ίδιο βαθμό τις παραδόσεις.

Το μέρος του δείγματος που είναι σε γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης θεωρεί σε μεγαλύτερο ποσοστό τον γάμο σημαντικό θεσμό για τη συντροφικότητα και τη συνδημιουργία του ζευγαριού, ενώ ο γάμος δεν αγγίζει συναισθηματικά/είναι αδιάφορος περισσότερο σε εκείνα τα μέρη του δείγματος που είναι σε συμβίωση χωρίς γάμο και χωρίς κάποια σχέση την τελευταία 3ετία.

Σχόλιο: Οι ευρισκόμενοι σε γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης, θα λέγαμε, πως, κατά κάποιον τρόπο, υπεραμύνονται της επιλογής τους και της σταθερότητας που ο γάμος σαν θεσμός, συμβολικά, υποβάλλει. Αντίθετα η αδιαφορία που παρουσιάζουν οι ζώντες σε συμβίωση, χωρίς γάμο, υποκρύπτει ίσως μια απογοήτευση προς τη λειτουργία του θεσμού, ενώ πέραν και πλέον αυτής, για τους μη έχοντες σχέση την τελευταία 3ετία, υποδηλώνεται ενδεχομένως και μία εσωτερική ματαίωση ως προς την πιθανότητα μιας σχεσιακής σταθεράς.

Το μέρος του δείγματος που οι γονείς του έχουν ή είχαν χωρίσει όπως και το μέρος του δείγματος που έχει κάνει ψυχοθεραπεία θεωρούν σε μικρότερο βαθμό σημαντικό τον θεσμό του γάμου για τη συντροφικότητα και τη συνδημιουργία του ζευγαριού, από τα υποσύνολα του δείγματος, των οποίων οι γονείς τους ήταν, όσο ζούσαν, ή εξακολουθούν να είναι μαζί και δεν έχουν κάνει ψυχοθεραπεία αντίστοιχα, επιβεβαιώνοντας τα παραπάνω, σχετικά με τη στάση απέναντι στον γάμο, ευρήματα.

Ιεράρχηση Τομέων Ζωής:

Ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να ταξινομήσουν τις θεματικές:

• Ερωτική / Συντροφική Σχέση
• Οικογένεια
• Καριέρα / επαγγελματική εξέλιξη
• Χόμπι και Προσωπικά Ενδιαφέροντα
• Πνευματική Καλλιέργεια (Τέχνες, Διάβασμα, Φιλοσοφία κ.λπ.)
• Εθελοντισμός / Φιλανθρωπικές Δράσεις / Ακτιβισμός / Κοινωνική Δικαιοσύνη
• Ταξίδια και Νέες Εμπειρίες

σύμφωνα με το πώς τις ιεραρχούν αυτήν την περίοδο στη ζωή τους.

Για το σύνολο του κοινού της έρευνας 1η προτεραιότητα είναι η ερωτική/συντροφική σχέση, ακολουθούμενη από την οικογένεια (2η), την καριέρα (3η), τα χόμπι (4η). Στην 5η θέση η πνευματική καλλιέργεια, στην 6η θέση τα ταξίδια και οι νέες εμπειρίες και στην τελευταία θέση (7η) ο εθελοντισμός /φιλανθρωπικές δράσεις/ακτιβισμός/κοινωνική δικαιοσύνη.

Σχόλιο: το δείγμα μας καθορίζεται σημαντικά από τον γυναικείο πληθυσμό και τις νεότερες ηλικίες.

Η σειρά προτεραιοτήτων διαφοροποιείται στις γενιές:

Η Χ και οι Boomers έχουν στην 1η θέση την οικογένεια, στη 2η θέση την ερωτική/συντροφική σχέση, στην 3η τα χόμπι και προσωπικά ενδιαφέροντα, στην 4η την καριέρα/επαγγελματική εξέλιξη, στην 5η η πνευματική καλλιέργεια, στην 6η τα ταξίδια και οι εμπειρίες, στην 7η ο εθελοντισμός/φιλανθρωπικές δράσεις/ακτιβισμός/κοινωνική δικαιοσύνη.

Σχόλιο: Η ανάδυση της Οικογένειας στην 1η θέση στις μεγαλύτερες γενιές συμβαδίζει, θα λέγαμε, με τις ισχυρές επιρροές του συστήματος καταγωγής και ξαναφέρνει στο προσκήνιο το «οικογενειακό σύστημα» ως βασικό ρυθμιστή του νοήματος.

Με το πέρασμα όμως του χρόνου οι ρόλοι συγγένειας γίνονται κεντρικότεροι, ο έρωτας εξασθενεί σαν ζητούμενο και η καριέρα παύει να είναι ο βασικός προσδιορισμός της ταυτότητας του ατόμου.

Οι Millennials τοποθετούν στην 1η θέση την ερωτική/συντροφική σχέση, στη 2η την καριέρα, στην 3η την οικογένεια, στην 4η τα χόμπι και τα προσωπικά ενδιαφέροντα, στην 5η την πνευματική καλλιέργεια, στην 6η τα ταξίδια και τις νέες εμπειρίες, στην 7η τον εθελοντισμό/ τις φιλανθρωπικές δράσεις/ τον ακτιβισμό/ την κοινωνική δικαιοσύνη.

Σχόλιο: Παρατηρείται μια διπλή κυρίαρχη στοχοθεσία για τους millennials του δείγματός μας. Αφ’ ενός ο εντοπισμός και η σταθεροποίηση ενός ερωτικού/συντροφικού δεσμού και αφ’ εταίρου μιας παγιωμένης επαγγελματικής θέσης. Άξονες που ακόμα ταλανίζουν εκπροσώπους της γενιάς των millennials, η οποία μεγάλωσε μέσα στις πολυεπίπεδες κρίσεις. Η οικογένεια φαίνεται να «ωριμάζει» σαν επιλογή, αποκτώντας, συν τω χρόνω σημαντικότητα, καθώς και εκείνη ενδοψυχικά τους πιέζει.

H Gen Z στην 1η θέση ερωτική/συντροφική σχέση, στη 2η την καριέρα, στην 3η τα χόμπι και τα προσωπικά ενδιαφέροντα, στην 4^η την οικογένεια, στην 5η την πνευματική καλλιέργεια, στην 6η τα ταξίδια και τις νέες εμπειρίες, στην 7η τον εθελοντισμό/ τις φιλανθρωπικές δράσεις/ τον ακτιβισμό/ την κοινωνική δικαιοσύνη.

Σχόλιο: Η προτεραιοποίηση της γενιάς Ζ με ηλικιακό πρόσημο, για την έρευνά μας, «18 – 28» προδίδει ότι βρίσκονται ακόμα σε φάση σύνθεσης της ατομικής – κοινωνικής τους ταυτότητας. Η αυτοπραγμάτωση στην ερωτική και συντροφική ζωή, θα λέγαμε, είναι κεφαλαιώδης ανάγκη, ενώ ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάδυση στην 3η θέση του τομέα «χόμπι και προσωπικά ενδιαφέροντα», που θα λέγαμε ότι, και στο δείγμα μας, αποτυπώνει το συμπέρασμα που επικυρώνεται από τα διεθνή ευρήματα, ότι δηλαδή αυτή η γενιά αξιολογεί την προσωπική της ικανοποίηση ως σημαντικότερη απ’ ότι οι γενιές των προηγούμενων ετών. Είναι μια ιδιαίτερη τοποθέτηση για την αυτοφροντίδα που οι προηγούμενες γενιές, μη έχοντας ίσως την πολυτέλεια αυτή, δεν την κατανοούν και, πολλές φορές, την επικρίνουν.

Γενικά: Η πνευματική καλλιέργεια και τα ταξίδια καταλαμβάνουν μεσαίες θέσεις στο σύνολο των γενεών ως σημαντικά μεν, αλλά όχι πρωταρχικά ζητούμενα «ψυχοκοινωνικής επιβίωσης». Ο τομέας «εθελοντισμός/φιλανθρωπικές δράσεις/ακτιβισμός/κοινωνική δικαιοσύνη» είναι για το δείγμα μας, «διαγενεακά», σταθερά στην τελευταία θέση.Φαίνεται ότι δεν έχει νοηματοδοτηθεί επαρκώς η σύνδεσή του με τα άμεσα προσωπικά/σχεσιακά οφέλη, καθώς κοινωνικά προσλαμβάνεται ότι έχει χαμηλή άμεση ανταμοιβή και σε μια κοινωνία που μαστίζεται από έλλειψη χρόνου, αδυνατεί να ανταγωνιστεί τους κορυφαίους στόχους (σχέση–οικογένεια–καριέρα).

Τα Φύλα:

Η ιεράρχηση προτεραιοτήτων διαφέρει στα δύο φύλα:

Για τις γυναίκες του δείγματος: 1η προτεραιότητα είναι η ερωτική/συντροφική σχέση (66%), 2η η οικογένεια (57%), 3η η καριέρα/επαγγελματική εξέλιξη (56%), 4η τα χόμπι και τα προσωπικά ενδιαφέροντα (50%), 5η η πνευματική καλλιέργεια (48%), 6η τα ταξίδια και οι νέες εμπειρίες (41%), 7η ο εθελοντισμός/οι φιλανθρωπικές δράσεις/ο ακτιβισμός/η κοινωνική δικαιοσύνη (31%).

Για τους άνδρες του δείγματος: 1η προτεραιότητα είναι η ερωτική/συντροφική σχέση (59%), 2η η καριέρα/επαγγελματική εξέλιξη (57%), 3η τα χόμπι και τα προσωπικά ενδιαφέροντα (56%), 4η η οικογένεια (54%), 5η τα ταξίδια και οι νέες εμπειρίες(45%), 6η η πνευματική καλλιέργεια (48%), 7η ο εθελοντισμός/οι φιλανθρωπικές δράσεις/ο ακτιβισμός/η κοινωνική δικαιοσύνη (38%).

Σχόλιο:
Γυναίκες: Σχέση → Οικογένεια → Καριέρα.
Άνδρες: Σχέση → Καριέρα → Χόμπι → Οικογένεια.

Για τις γυναίκες: Η Ερωτική/Συντροφική σχέση ξεχωρίζει καθαρά στην κορυφή, προκρίνοντας την ανάγκη για έναν ασφαλή και δημιουργικό δεσμό. Το ελαφρύ προβάδισμα της Οικογένειας έναντι της Καριέρας υποδεικνύει την ενδοψυχική, έντονη διατήρηση του γυναικείου ρόλου του φροντιστή (γονεϊκότητα/μητρότητα), παρά τις κοινωνικές εξελίξεις των προηγούμενων δεκαετιών. Βέβαια η καριέρα ακολουθεί κατά πόδας για να τις επισημάνει.

Για τους άνδρες: Η σχεδόν ισοβαρής ιεράρχηση του φάσματος Σχέση – Καριέρα – Χόμπι, στην κορυφή, αποτυπώνει, θα λέγαμε, το τρίπτυχο του παραδοσιακού «ανδρικού» νοήματος: ύπαρξη συντρόφου, επαγγελματική επίτευξη / ρόλος χορηγού, αλλά και διατήρηση του προσωπικού – «εξωτερικού» χώρου. Η οικογένεια έπεται, σημαίνοντας ίσως και τον φόβο για τη δέσμευση στον οικογενειακό ρόλο και τη συγχώνευση της ατομικής τους ταυτότητας, που μπορεί ο ρόλος αυτός να επιφυλάσσει. Η σημαινόμενη κοινωνική εξωστρέφεια των ανδρών, έναντι των γυναικών, με την παραδοσιακή οικοδόμηση των εξωοικογενειακών – κοινωνικών τους «καταφυγίων», ενδυναμώνεται, στο δείγμα μας, με την ενισχυμένη παρουσία του άξονα ταξίδια, νέες εμπειρίες – εθελοντισμός/φιλανθρωπικές δράσεις/ακτιβισμός/κοινωνική δικαιοσύνη, στην ανδρική ιεράρχηση.

Το Εκπαιδευτικό Επίπεδο:

Η ιεράρχηση διαφέρει ανάλογα με το επίπεδο εκπαίδευσης:

Στο μέρος του δείγματος με Μεταπτυχιακό/Διδακτορικό 1η προτεραιότητα δίνεται στην ερωτική/συντροφική σχέση, ακολουθεί 2η η καριέρα/επαγγελματική εξέλιξη, 3η η οικογένεια, 4η η πνευματική καλλιέργεια, 5η τα χόμπι και τα προσωπικά ενδιαφέροντα, 6η τα ταξίδια και οι νέες εμπειρίες, 7η ο εθελοντισμός/οι φιλανθρωπικές δράσεις/ο ακτιβισμός/η κοινωνική δικαιοσύνη.

Στους αποφοίτους ΑΕΙ η ιεράρχηση προτεραιοτήτων ακολουθεί αυτήν του ΜΟ του δείγματος, Δηλαδή: 1η η ερωτική/συντροφική σχέση, 2η η οικογένεια, 3η η καριέρα, 4η τα χόμπι και τα προσωπικά ενδιαφέροντα, στην 5η θέση η πνευματική καλλιέργεια, στην 6η θέση τα ταξίδια και οι νέες εμπειρίες και στην τελευταία θέση (7η) ο εθελοντισμός/οι φιλανθρωπικές δράσεις/ο ακτιβισμός/η κοινωνική δικαιοσύνη.

Στο μέρος του δείγματος με εκπαιδευτικό επίπεδο ως τη μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση 1η προτεραιότητα η οικογένεια, 2η η ερωτική/συντροφική σχέση, 3η τα χόμπι και τα προσωπικά ενδιαφέροντα, 4η τα ταξίδια και οι νέες εμπειρίες, 5η η καριέρα, 6η η πνευματική καλλιέργεια, 7η ο εθελοντισμός/οι φιλανθρωπικές δράσεις/ο ακτιβισμός/η κοινωνική δικαιοσύνη.

Σχόλιο: Στο μέρος του δείγματος με Μεταπτυχιακό/Διδακτορικό, η επαγγελματική επίδοση προπορεύεται της οικογένειας, δομώντας ένα τυπικό μοτίβο υστερότερης οικογενειακής δέσμευσης λόγω παρατεταμένης εκπαίδευσης/σταδιοδρομίας, που αποτελεί στόχο ζωής, ίσως για να ξεφύγουν, σε επίπεδο διαπροσωπικών σχέσεων, μέσα από τα «διανοητικά προσόντα», από τα παραδοσιακά οικογενειακά «βάρη» και τις «οικείες» σε εκείνους διαγενεακές, οικογενειακές, προκλήσεις. Εξ ου και η πνευματική καλλιέργεια, ως εσωτερικευμένη μαθησιακή συνήθεια και δικλείδα επιτυχίας, είναι πιο ψηλά, σε εκείνους, από τα χόμπι και τα προσωπικά ενδιαφέροντα, που υποδηλώνουν χρόνο αφιέρωσης προς τον εαυτό.

Στο μέρος του δείγματος «Απόφοιτοι ΑΕΙ» η οικογένεια προσπερνά την καριέρα, δείχνοντας πιο έγκαιρη/συνυπάρχουσα επιδίωξη οικογενειακού ρόλου, ενώ προτεραιότητα δίνεται στην ανάπαυση/αποφόρτιση (χόμπι και τα προσωπικά ενδιαφέροντα) έναντι της θεωρητικής – πνευματικής καλλιέργειας, πιθανώς λόγω εργασιακών και οικογενειακών ρυθμών.

Στο μέρος του δείγματος με εκπαιδευτικό επίπεδο έως τη μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση διαφαίνεται ένα περισσότερο «παραδοσιακό» πρόσταγμα, μια προσήλωση στις παραδόσεις. «Πρώτα η οικογένεια», λοιπόν, όπως και στις μεγαλύτερες γενιές και ύστερα οι «πολυτέλειες» του έρωτα/της συντροφικότητας και των χόμπι. Τα χόμπι και τα προσωπικά ενδιαφέροντα ωστόσο, μαζί με τα ταξίδια και τις νέες εμπειρίες, προκρίνονται έναντι της καριέρας, αφού η ξεκούραση και η ικανοποίηση κερδίζουν τη μάχη με μια εργασία που ενδεχομένως παρουσιάζει μικρότερες προοπτικές ανέλιξης.

Οικογενειακή Κατάσταση Γονεϊκού Ζευγαριού:

Η ιεράρχηση προτεραιοτήτων δεν διαφέρει μεταξύ αυτών που έχουν χωρίσει οι γονείς τους και αυτών που δεν έχουν χωρίσει.

1η προτεραιότητα η ερωτική/συντροφική σχέση, 2η η οικογένεια, 3η η καριέρα/επαγγελματική εξέλιξη, 4^η τα χόμπι και τα προσωπικά ενδιαφέροντα, 5η η πνευματική καλλιέργεια, 6η τα ταξίδια και οι νέες εμπειρίες, 7η ο εθελοντισμός/οι φιλανθρωπικές δράσεις/ο ακτιβισμός/η κοινωνική δικαιοσύνη.

Ελαφρά υψηλότερα εντοπίζονται τα ποσοστά της οικογένειας και της καριέρας σε όσους δηλώνουν ότι οι γονείς τους ήταν όσο ζούσαν ή είναι μαζί, ενώ ελαφρώς πιο υψηλά είναι τα ποσοστά στον εθελοντισμό, στα ταξίδια και στις νέες εμπειρίες μεταξύ αυτών που οι γονείς τους έχουν ή είχαν χωρίσει.

Σχόλιο: Όταν οι γονείς είναι/ήταν μαζί, η ελαφρώς υψηλότερη βαρύτητα σε οικογένεια και καριέρα θα μπορούσε να συνηχεί με το σενάριο ενός ασφαλέστερου οικογενειακού υπόβαθρου. Οι οικογενειακοί ρόλοι βιώνονται ως πλέον θεμιτοί/εφικτοί στόχοι και η επαγγελματική καταξίωση νοηματοδοτείται ως μέσο συντήρησης της σταθερότητας αυτής.

Στους συμμετέχοντες με γονείς σε διάσταση/διαζύγιο, διακρίνεται μια μεγαλύτερη οικογενειακή συγκράτηση και η οριακά υψηλότερη προτίμηση για ταξίδια και νέες εμπειρίες άλλα και εθελοντισμό/ακτιβισμό θα μπορούσε να αντανακλά μια στροφή προς την αυτοδιεύρυνση και την κοινωνική συμμετοχή. Μια εξερεύνηση δηλαδή μακριά από το «σπίτι» ως πεδίο νοήματος, προσδίδοντας μια αίσθηση του ανήκειν, μέσα από κοινότητες και σκοπούς και την πιθανότητα επαναπροσδιορισμού της ταυτότητας πέρα από την οικογενειακή εστία και ιστορία. Με τον τομέα «εθελοντισμός/φιλανθρωπικές δράσεις/ακτιβισμός/κοινωνική δικαιοσύνη» να προβάλλει παράλληλα, ενδεχομένως, ως «διορθωτική κίνηση» προς το κοινωνικό περιβάλλον με σκοπό καλύτερες κοινωνικές συνθήκες και την αποφυγή, ένεκα τούτων, της επανάληψης του οικογενειακού τραύματος.

Η Ψυχοθεραπεία:

Η ιεράρχηση των προτεραιοτήτων διαφοροποιείται μεταξύ αυτών που έχουν κάνει και αυτών που δεν έχουν κάνει ψυχοθεραπεία:

Μεταξύ αυτών που έχουν κάνει ψυχοθεραπεία:

 1η προτεραιότητα αποτελεί η ερωτική/συντροφική σχέση, 2η η καριέρα/επαγγελματική εξέλιξη, 3η η οικογένεια, 4^η τα χόμπι και τα προσωπικά ενδιαφέροντα, 5^η η πνευματική καλλιέργεια, 6η τα ταξίδια και οι νέες εμπειρίες, 7η ο εθελοντισμός/οι φιλανθρωπικές δράσεις/ο ακτιβισμός/η κοινωνική δικαιοσύνη.

Μεταξύ αυτών που δεν έχουν κάνει ψυχοθεραπεία:

1η προτεραιότητα αποτελεί η οικογένεια, 2η η ερωτική/συντροφική σχέση, 3η η καριέρα/επαγγελματική εξέλιξη, 4η τα χόμπι και τα προσωπικά ενδιαφέροντα, 5^η η πνευματική καλλιέργεια, 6η τα ταξίδια και οι νέες εμπειρίες, 7η ο εθελοντισμός/οι φιλανθρωπικές δράσεις/ο ακτιβισμός/η κοινωνική δικαιοσύνη.

Σχόλιο: Στην ελληνική κοινωνία, η οικογένεια διαχρονικά αποτελεί κεντρικό παράγοντα ατομικών νοημάτων και εξελίξεων. Υπ’ αυτό το πρίσμα, το εύρημα με 1η την οικογένεια στους μη θεραπευόμενους θα μπορούσε να θεωρηθεί ως αναμενόμενο, υπονοώντας και μια μεγαλύτερη εξάρτηση από το οικογενειακό σύστημα. Η ψυχοθεραπεία, από την άλλη, συχνά ενισχύει τις δεξιότητες της θέσπισης ορίων, της αυτοφροντίδας, της αυτοεξέτασης και της οικογενειακής και κοινωνικής παρατήρησης και, κατ’ επέκταση, συμβάλλει στη θεμελίωση ασφαλέστερων και λειτουργικότερων προτύπων σχεσιακών δεσμών. Η λειτουργία αυτή της ψυχοθεραπείας ενδέχεται να επεξηγεί γιατί ο/η σύντροφος ως «οικογένεια επιλογής» ανεβαίνει στην πρώτη θέση, με την καριέρα ως πεδίο ατομικής επίτευξης να ακολουθεί, χωρίς ωστόσο να μένει η πίσω η αξία της οικογένειας που ασυνείδητα σχετίζεται με την οικογένεια καταγωγής, την εικόνα της οποίας, συν τοις άλλοις, επαναπλαισιώνει και επανανοηματοδοτεί η ψυχοθεραπεία.

Το Μέλλον των Συντροφικών Σχέσεων:

Στο σύνολο του δείγματος, το 39% θεωρεί ότι οι ερωτικές/συντροφικές σχέσεις στο μέλλον θα είναι καλύτερες από ότι είναι σήμερα και το 27% αποφαίνεται ότι θα είναι χειρότερες.

Οι Γενιές:

Οι Χ και οι Boomers θεωρούν περισσότερο από τις υπόλοιπες γενιές ότι οι ερωτικές/συντροφικές σχέσεις θα είναι χειρότερες στο μέλλον από ότι είναι σήμερα. Ωστόσο οι εκπρόσωποι της Gen Z, στην έρευνα, θεωρούν περισσότερο πιθανό από τις άλλες ομάδες ότι οι ερωτικές/συντροφικές σχέσεις θα καταλήγουν, στο μέλλον, σε αδιέξοδο.

Σχόλιο: Διαπιστώνεται, θα λέγαμε, το εξής: Από τη μία, οι νεότερες γενιές, έχοντας όλη τη ζωή μπροστά τους, ατενίζουν με μεγαλύτερη αισιοδοξία το μέλλον. Οι μεγαλύτερες γενιές, από την άλλη, είναι περισσότερο προσγειωμένες και στέκονται αμφιθυμικά και με μεγαλύτερη απαισιοδοξία απέναντι στο μέλλον των ερωτικών/συντροφικών. Ίσως, να υποδηλώνεται και μια καταθλιπτική διάθεσή τους, απόρροια των απογοητεύσεων της ζωής και του «σήμερα», που συγκρούονται με τον ρομαντισμό και την εξιδανίκευση του «χθες». Σχετικά ανησυχητικό είναι το εύρημα ότι ένα 14% της Gen Z, βλέπει το μέλλον των σχέσεων ως αδιέξοδο. Αυτή της η πεποίθηση πιστεύουμε πως αντικατοπτρίζει τη ματαίωση και την απελπισία που χαρακτηρίζουν, σε έναν βαθμό, τις νέες γενιές, όσον αφορά το σχεσιακό τοπίο στο παρόν.

Τα Φύλα:

Οι άνδρες, με οριακή βάση ανάλυσης, θεωρούν σε μεγαλύτερο βαθμό, από τις γυναίκες, ότι οι ερωτικές/συντροφικές σχέσεις θα είναι χειρότερες στο μέλλον.

Σχόλιο: Πιστεύουμε πως, σε έναν βαθμό, αυτή τους η απαισιοδοξία σχετίζεται με τις εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών (Κοινωνικά Κινήματα, Γυναικεία Χειραφέτηση κ.ά.) που αμφισβήτησαν και επέφεραν την αποδυνάμωση του παραδοσιακού ανδρικού ρόλου. Παράλληλα, θεωρούμε πως συνδέεται με τη στοχοποίηση, την κριτική και την απόρριψη, που πολλές φορές οι άνδρες, τα τελευταία χρόνια, βιώνουν εκ μέρους των γυναικών, οι οποίες βρίσκονται, αντίθετα, σε τροχιά ενδυνάμωσης. Παρ’ όλα αυτά, η ελπίδα για ένα καλύτερο σχεσιακό μέλλον υφίσταται για το 38%, των ανδρών συμμετεχόντων.

Η Ψυχοθεραπεία:

Το μέρος του δείγματος που έχει κάνει ψυχοθεραπεία είναι ελαφρά πιο αισιόδοξο για το μέλλον των ερωτικών/συντροφικών σχέσεων από ότι είναι το μέρος του δείγματος που δεν έχει κάνει ψυχοθεραπεία.

Σχόλιο: Ίσως διότι, μέσα από την ψυχοθεραπευτική εμπειρία, έχει εμπλουτιστεί με εφόδια και έχει, πάνω απ’ όλα, βιώσει τη λειτουργία του μετασχηματισμού (αποδόμηση στερεοτύπων, λειτουργική αναπλαισίωση μοτίβων, συνειδητοποίηση, κατανόηση και επαναφήγηση τραυμάτων κ.ο.κ.) και επομένως έχει περισσότερες, για το μέλλον, ελπίδες.

Συμπεράσματα

Η παρούσα έρευνα, μέχρι στιγμής, αναδεικνύει ότι μέσα στο σημερινό, ρευστό κοινωνικοοικονομικό και πολιτισμικό πλαίσιο, η συντροφικότητα εξακολουθεί να κατέχει κεντρική θέση στο υποκειμενικό νόημα των ανθρώπων, χωρίς ωστόσο να παύει να αποτελεί πεδίο έντονης αμφιθυμίας.

Η ερωτική/συντροφική σχέση βρίσκεται σταθερά στην κορυφή της ιεράρχησης των προτεραιοτήτων, αλλά πλαισιώνεται από αυξημένους φόβους εγκατάλειψης, δυσκολίες στην εξάρτηση από τον σημαντικό Άλλο και μια διάχυτη εργασιακή και υπαρξιακή ανασφάλεια, που επηρεάζει τις σχέσεις, ιδίως στις νεότερες γενιές.

Τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη διαχρονική επίδραση της οικογένειας καταγωγής, δηλαδή ότι τόσο η σταθερότητα όσο και η ρήξη του γονεϊκού ζευγαριού αφήνουν ισχυρό αποτύπωμα στις αντιλήψεις για τον γάμο, στην προθυμία δέσμευσης και στους φόβους για επανάληψη ή αποφυγή των γονεϊκών μοτίβων.

Οι διαγενεακές διαφοροποιήσεις δείχνουν μια μετατόπιση από την οικογένεια ως πρωταρχικό στόχο και άξονα ταυτότητας, προς μια πιο σύνθετη εξίσωση όπου η συντροφική σχέση, η καριέρα και η προσωπική ικανοποίηση διεκδικούν ταυτόχρονα κεντρικό ρόλο.

Η Gen Z, ειδικότερα, εμφανίζεται περισσότερο εκτεθειμένη σε συναισθήματα ματαίωσης και αδιεξόδου γύρω από τις σχέσεις, παρότι επιθυμεί έντονα τη συναισθηματική εγγύτητα.

Σημαντικό εύρημα αποτελεί ο δυνητικός ρόλος της ψυχοθεραπείας ως πεδίου μετασχηματισμού των εσωτερικών προτύπων, καθώς όσοι έχουν εμπλακεί θεραπευτικά αναγνωρίζουν σε μεγαλύτερο βαθμό την επίδραση των γονεϊκών σχέσεων στη ζωή τους, εμφανίζονται πιο «υποψιασμένοι» απέναντι στον θεσμό του γάμου και τις προκλήσεις του αλλά και ελαφρώς πιο αισιόδοξοι για τη δυνατότητα αλλαγής και δημιουργίας λειτουργικότερων συντροφικών δεσμών στο μέλλον. Αυτό υποδεικνύει ότι η ψυχοθεραπεία μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος αποδόμησης δυσλειτουργικών σχεσιακών στερεοτύπων, αναπλαισίωσης τραυμάτων και ενίσχυσης μιας πιο ώριμης, συμμετοχικής και πραγματικά ισότιμης συντροφικότητας.

Παρά τους περιορισμούς του δείγματος (υπεραντιπροσώπευση γυναικών, υψηλού μορφωτικού επιπέδου άτομα, χρήση βολικής δειγματοληψίας), τα αποτελέσματα φωτίζουν κρίσιμες τάσεις στον τρόπο που νοηματοδοτούνται σήμερα οι ερωτικές/συντροφικές σχέσεις στην Ελλάδα.

Για την κλινική πρακτική, αναδεικνύεται η ανάγκη τα άτομα, τα ζευγάρια και οι οικογένειες να επεξεργαστούν, τόσο τα διαγενεακά τους φορτία, όσο και τα έμφυλα σενάρια και στερεότυπα που φέρουν στον ατομικό και διαπροσωπικό τους κώδικα, ενσωματώνοντας και επανανοηματοδοτώντας παράλληλα τη διάσταση της οικογένειας καταγωγής με στόχο την κατανόηση του διαφυλικού χάσματος και του υποστρώματος των συγκρούσεων στο ζευγάρι.

Πεδία προς Διερεύνηση:

Σε ερευνητικό επίπεδο, κρίνεται απαραίτητη, στο μέλλον, η συνέχιση της μελέτης με πιο ισορροπημένα δείγματα, ποιοτικές διερευνήσεις και διαχρονικά δεδομένα, ώστε να χαρτογραφηθεί πληρέστερα το πώς οι εσωτερικές αναπαραστάσεις, οι κοινωνικές μεταβολές και η θεραπευτική εμπειρία καθορίζουν την έννοια του «Μαζί» στο παρόν αλλά και πώς δύνανται ταυτόχρονα να την επαναπροσδιορίσουν μέσα στις επόμενες δεκαετίες.

Σημείωση: Ένα μέρος των ερευνητικών αποτελεσμάτων της έρευνας πρόκειται να αξιοποιηθεί, δημιουργικά, στο σώμα ενός βιβλίου πάνω στο οποίο εργαζόμαστε, εδώ και καιρό, και το οποίο πραγματεύεται την πορεία του Ζευγαριού, μέσα στον χρόνο, αλλά και τις προκλήσεις που εκείνο αντιμετωπίζει «στο σήμερα».

Βιβλιογραφική παράθεση:

Μπαρμπαλιού Ε., Ταβόπουλος Ν., Ανδριόλα Β. και Ριζεάκου, Γ. Μ. (2025). Συντροφικότητα και Σύγχρονες Προκλήσεις: Μια Έρευνα για τα Εσωτερικά Πρότυπα, την Οικογένεια και το Κοινωνικό Περιβάλλον στις Ερωτικές – Συντροφικές Σχέσεις. Κέντρο Συστημικής Ψυχοθεραπείας και Έρευνας (ΚΕ.ΣΥ.Ψ.Ε.).

Η Ερευνητική Ομάδα:

¹ Μπαρμπαλιού Ελισάβετ
Ψυχολόγος ΜSc – Ψυχοθεραπεύτρια,
Οικογενειακή Θεραπεύτρια (ECP),
Θεραπεύτρια Guided Imagery and Music (GIM),
Πρόεδρος & Επιστημονική Υπεύθυνη του
Κέντρου Συστημικής Ψυχοθεραπείας και Έρευνας (ΚΕ.ΣΥ.Ψ.Ε.)

² Ταβόπουλος Νικόλαος
Ιστορικός Ερευνητής και
Επιστημονικός Συνεργάτης του
Κέντρου Συστημικής Ψυχοθεραπείας και Έρευνας (ΚΕ.ΣΥ.Ψ.Ε.)

³ Ριζεάκου Γρηγορία – Μαρία
Ψυχολόγος,
Εκπαιδευόμενη Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια
στο Κέντρο Συστημικής Ψυχοθεραπείας και Έρευνας (ΚΕ.ΣΥ.Ψ.Ε.)

⁴ Ανδριόλα Βασιλική
Οικονομολόγος,
Συστημική Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας, Εκπαιδευόμενη
στο Κέντρο Συστημικής Ψυχοθεραπείας και Έρευνας (ΚΕ.ΣΥ.Ψ.Ε.)