Με αφορμή τη μέρα αυτή συλλογίζομαι έντονα την έννοια της φιλίας, εκείνη που η επικούρεια φιλοσοφία, η φιλοσοφία της ευτυχίας δηλαδή, διδάσκει ως «το μέγιστο αγαθό και ζητούμενο» της ζωής.

Αποτελεί έναν δημιουργικό αγωγό συμπαράστασης που συμβάλλει ξεκάθαρα στην ψυχική ανθεκτικότητα του ανθρώπου. Έναν μοχλό ανύψωσης, απαραίτητο για τη σύγχρονη, τρικυμιώδη πραγματικότητα των οικολογικών και κοινωνικοπολιτικών κρίσεων, αλλά και των ατομικών, υπαρξιακών προκλήσεων.

Δεν θα μπορούσα, κάπου εδώ, να μην ανακαλέσω ένα ιδιαίτερο παράδειγμα αυτής της σχέσης που με τα δεσμά της συνέδεσε άρρηκτα δύο παγκόσμιες προσωπικότητες, τον Μάνο Χατζιδάκι και τον Μίκη Θεοδωράκη.

Ήταν πολλές οι φορές που, κατά τη διάρκεια της ζωής τους χρειάστηκε να υπενθυμίσουν, ο ένας στον άλλον, με «λόγια θαρραλέα», ότι «οι κακοτυχίες και οι ταλαιπωρίες είναι για τους ανθρώπους και μάλιστα γι’ αυτούς που συγκεντρώνουνε πολλή ζωή μέσα τους και ξεχωρίζουνε από… τη μάζα».

Και οι δυο τους στάθηκαν αντάμα, μέχρι το τέλος.

Με όχημα, λοιπόν, αυτόν τον συνειρμό ανέτρεξα στις σελίδες του βιβλίου μου: «Γεννήθηκα στον Βορρά, μεγάλωσες στον Νότο», όπου αναφέρεται χαρακτηριστικά:

“Ενθυμούμενη τον Μάνο και τον Μίκη… δεν μπορώ παρά να τονίσω τη σημασία που είχε και η φιλική διάσταση της σχέσης αυτών των δύο μεγάλων δημιουργών. Είχαν επενδύσει σε αυτήν.

Όταν χάθηκε ο Μάνος, ο Μίκης πέρασε ώρα δίπλα στο νεκρό σώμα του μιλώντας του ακόμα και τότε, λέγοντάς του, ίσως τραγουδώντας του, με τον μοναδικό του τρόπο, το «καλό κατευόδιο». Είχαν νιώσει, όταν εκείνος ήταν ακόμα εν ζωή, πως η φιλία είναι ένα από τα εφόδια για μια καλύτερη πραγματικότητα. Είναι ένα από τα μεγαλύτερα όπλα για την ευτυχία, σύμφωνα με τον Επίκουρο, ο οποίος μιλούσε και για τη φροντίδα των άλλων.

Η φιλία είναι μια γενναιόδωρη στάση απέναντι στους άλλους ανθρώπους…”.

Κι έτσι εκείνοι ως «δώρα των μουσών» στην ανθρωπότητα, έχοντας σαν στήριγμα στις δυσκολίες της ζωής «το μέγιστο αγαθό» της φιλίας, περνώντας μαζί μέσα από χίλια μύρια κύματα, από πυρωμένα λιθάρια, από απογοητεύσεις, κατατρεγμούς, εξορίες…

…Ένωσαν με τις μουσικές τους και τα τραγούδια τους έναν ολόκληρο λαό κι έγιναν πρεσβευτές μας σε όλη την οικουμένη, εκμηδενίζοντας τις αποστάσεις μεταξύ μας, καθώς γινόμασταν όλοι ένα όταν ακούγαμε τα έργα τους”.

Με τη στάση και τη φιλία τους κατόρθωσαν να μετασχηματίσουν τον δύσβατο δρόμο της ζωής, σε μια «οδό ονείρων», που έφτασε στα πέρατα της οικουμένης, και έγιναν ένα μεγαλειώδες παράδειγμα για όλους.

Φιλία, λοιπόν, λέξη μικρή, 5 γράμματα μονάχα, μα με δύναμη τιτάνια!

Ελισάβετ Μπαρμπαλιού,
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια,
Οικογενειακή Θεραπεύτρια (ECP),
Θεραπεύτρια Guided Imagery and Music (GIM),
Επιστημονική Υπεύθυνη του
Κέντρου Συστημικής Ψυχοθεραπείας και Έρευνας (ΚΕ.ΣΥ.Ψ.Ε.)